“Werken met vrijwilligers in je organisatie”

Rode draden in de InspiratieLokalen 10 en 24 mei

door gastspreker Cees van den Bos

Beleidskader
Het succes van de introductie van ‘werken met vrijwilligers’ in de RIBW-organisatie wordt in belangrijke mate bepaald door de aandacht die het management aan dit thema geeft en de visie waarmee het die aandacht onderbouwt. Als je niet weet waarom dit thema op de agenda staat, welke kansen dit thema biedt voor de organisatie, voor de cliënt en voor jouw als beroepskracht, bestaat de kans dat thema vooral weerstand oproept en angst voor werkverdringing.

Vruchtbare aarde
Creëer binnen de organisatie een sfeer die uitdaagt en inspireert tot zoeken naar de meerwaarde van de inschakeling van externe vrijwilligers, van vrijwilligerswerk door cliënten (binnen en buiten je eigen organisatie), van vrijwilligerswerk als ‘stap op de participatieladder’, van vrijwilligerswerk als stageplaats tijdens de opleiding tot ervaringsdeskundige.

Inbedding
Sommige RIBWs hebben goede ervaringen met bijeenkomsten waarin vragen en dilemma’s over het werken met vrijwilligers in een brede setting werd besproken. Met cliënten, mensen van de werkvloer, persoonlijke begeleiders, trajectbegeleiders, externe vrijwilligers etc. Deze bijeenkomsten zorgden voor een positieve sfeer, grote betrokkenheid en verfrissende inzichten rond dit thema. Heel belangrijk dus om tijdens het ontwikkelingsproces van vrijwilligersbe-leid voldoende ruimte te creëren om te experimenteren en met elkaar van gedachten te wisse-len.

Wet van de remmende voorsprong
Bij het thema ‘werken met vrijwilligers’ hebben RIBWs nu eens geen last van de wet van de remmende voorsprong. In andere sectoren (welzijn, gezondheidszorg, ouderenzorg) is het werken met vrijwilligers al ruim 30 jaar een vast gegeven. Van de ervaringen die in die sectoren zijn opgedaan kunnen RIBWs ruimschoots profiteren.

Dat blijkt in de praktijk al te gebeuren. Een van de RIBW-vrijwilligerscoördinatoren vertelde lid te zijn geworden van AGORA, de landelij-ke beroepsorganisatie van vrijwilligerscoördinatoren (http://www.agora-beroepsvereniging.nl/). Zij heeft de door AGORA geïnitieerde post-HBO Vrijwilligersmanagement bij de Hogeschool Utrecht gevolgd. Saxion Deventer heeft zelf een post-HBO strategisch vrijwilligersmanagement opgezet (www.saxion.nl).

Nu op lokaal niveau ook RIBW's steeds meer wijkgericht gaan werken, wordt het steeds gemakkelijker om organisaties in andere sectoren te vragen naar hun ervaringen in het werken met vrijwilligers. Lokale vrijwilligerscentrales weten doorgaans goed welke organisaties in jouw omgeving hun vrijwilligersbeleid goed op orde hebben.

Een actueel overzicht van lokale vrijwilligerscentrales vind je op de site van NOV, de Nederlands belangenorganisatie voor vrijwilligerswerk: https://www.nov.nl/lid-worden/onze-leden. Movisie is het landelijke kenniscentrum voor vrijwillige inzet https://www.movisie.nl/kennisdossiers/vrijwillige-inzet.

Sociaal Kapitaal ontwikkelen
Deelname aan vrijwilligerswerk kan voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt een opstap zijn naar of een alternatief voor betaald werk of een stageplek in de opleiding tot ervaringsdeskundige. Hoewel voor vrijwilligerswerk geen opleidingseisen gelden, zijn sociale vaardigheden onontbeerlijk: je aan afspraken aanhouden, omgaan met kritiek, vragen stellen, belangstelling tonen voor anderen, weten hoe wederkerigheid werkt, persoonlijke hygiëne etc.

De ervaring leert dat je cliënten niet zomaar ‘in het diepe van de civil society moet gooien’ maar eerst een omgeving moet bieden waar ze kunnen groeien, fouten kunnen maken, kunnen reflecteren op hun handelen. Vrijwilligersorganisaties kunnen die omgeving niet bieden. Het Enik Recovery College (www.enikrecoverycollege.nl ) biedt wel zo’n omgeving.

Persoonlijke begeleiders, trajectbegeleiders of opgeleide vrijwillige coaches/ervaringsdeskundigen kunnen on the job de extra begeleiding geven, waartoe vrijwilligersorganisaties zelf niet in staat zijn. Voor vrijwilligersorganisaties is het bovendien heel ondersteunend wanneer zij een contactpersoon hebben op wie zij kunnen terugvallen bij vragen of problemen.

‘Je lijdt het meest aan de dingen die je vreest….’ 

Het gevoel dat de deelnemers aan het Inspiratielokaal hebben bij het thema ‘werken met vrijwilligers’ liep uiteen van razend enthousiast en geïnspireerd tot de kat uit de boom kijken en angst voor baanverlies. Dat gevoel blijkt in belangrijke mate te worden beïnvloed door de wijze waarop het management het thema agendeert en de ruimte die het geeft om binnen de orga-nisatie handen en voeten aan dit thema te geven.

Hoe breder het wordt geagendeerd, des te verrassender en vernieuwender zijn de resultaten. De nuchtere vaststelling dat we in een tijd leven waarin we de ondersteuning van onze cliënten met minder geld moeten realiseren, heeft in een aantal RIBW's tot veel bruis en verrassende inzichten geleid over hoe je dat doel desondanks toch kunt blijven realiseren. Het creëren van mogelijkheden voor vrijwilligerswerk en het samenwerken met en begeleiden en faciliteren van vrijwilligers levert nieuwe taken voor beroepskrachten op.

‘Werken met vrijwilligers’ is een containerbegrip
Tijdens de workshop werd op verschillende manieren over vrijwilligers(werk) gesproken:
- Interne vrijwilligers: cliënten die binnen de eigen organisatie vrijwilligerswerk doen
- Externe vrijwilligers: vrijwilligers van buiten die ondersteunende taken uitvoeren t.b.v. cliënten of de RIBW-organisatie
- Participatie vrijwilligers: cliënten die vrijwilligerswerk gebruiken als stageplaats tijdens een opleiding tot ervaringsdeskundige; als werkervaringsplaats van het Recovery College; als trede op de participatieladder; als opstap naar betaald werk
- Informeel vrijwilligerswerk: mensen uit de leefwereld van de cliënt, die beschikbaar zijn voor zijn/haar ondersteuning én vrijwillige inzet van de cliënt binnen zijn/haar leefwereld (familie, vrienden, woonvorm, straat, buurt, clubs waarvan men lid is).