Actueel

TERUG NAAR OVERZICHT

TSD: nog geen integrale aanpak na decentralisatie

04-10-2016
In haar vijfde en laatste rapportage gaat de Transitiecommissie Sociaal Domein (TSD) in op de rol van gemeenteraad, het perspectief van de burger en de situatie in de jeugdhulp. De TSD vindt dat een integrale aanpak noodzakelijk is, vanuit het perspectief van de vragen van mensen en de maatschappelijke opgaven.
TSD_teamleden
Leiderschap
Het gaat vooral om leiderschap zegt de TSD. Wie pakt de handschoen op als het tegen zit? Als het niet gaat zoals gedacht, verwacht, gewenst of nodig is? Wie laat zien wat mogelijk en nodig is? Wie zorgt ervoor dat de uitvoeringspraktijk en niet het bestuur in leidende positie wordt gebracht?


Rol van de gemeenteraad
De decentralisaties hebben ook effect op de wijze waarop de gemeenteraad zijn rol in het sociaal domein vervult. Uit de gesprekken die de TSD met raadsleden heeft gevoerd blijkt dat raadsleden doorgaans niet het gevoel hebben dat zij de regie hebben. Terwijl ze toch echt aan het stuur (kunnen) zitten. Hoe kan de gemeenteraad meer in een leidersrol komen?

'Het kan niet allebei'
De TSD geeft aan dat raadsleden het speelveld bepalen, de randvoorwaarden stellen en toezicht houden. Daarbij moet de nadruk meer liggen op inhoudelijke kwaliteitscriteria, klanttevredenheid en op maatschappelijk resultaat. Als dat niet de wens is, zo stelt de TSD, dan is er ook sprake van een andere sturing en controle: meer gedetailleerde (financiële) informatie, met minder autonomie voor de uitvoering. Dat is een bedrijfsmatige werkelijkheid, waarvan iedereen zich bewust moet zijn. Ook de raad. Het kan niet allebei.

Voorop staat dat voldoende kennis en inzicht nodig is voor een juiste visie, om van daaruit goede opdrachten te geven, criteria en kaders te bepalen en resultaten te beoordelen, vindt de TSD. Inzicht in de leefwereld van mensen in het sociale domein is een absolute voorwaarde.

Perspectief van de burger
De TSD heeft het perspectief van de burger bezien aan de hand van de klachten en tevredenheid van burgers over de decentralisaties. De TSD ziet geen grote stijging in het aantal klachten en bezwaarschriften tussen 2015 en eerste helft 2016. Ook geen significante daling. De klachten gaan meer over de kwaliteit van verleende dienstverlening dan over de kwaliteit van zorg en ondersteuning. Dit vraagt om een ander perspectief en oordeel. De TSD maakt zich zorgen over de klachten en bezwaarschriften die te maken hebben met onduidelijke of afwezige communicatie vanuit gemeenten. Hier kunnen snel verbeteringen worden doorgevoerd.

Opdrachtgeverschap en inkoop 
De resultaten van het onderzoek dat de TSD liet doen naar de inkoopmodellen, laten zien dat gemeenten die in grotere samenwerkingsverbanden (met meer dan vijf gemeenten) werken traditioneler inkopen dan gemeenten die zelf of in kleinere verbanden inkopen. Op het gebied van zelfredzaamheid van cliënten scoren gemeenten die inkopen op populatie- en/of wijkniveau veruit het hoogst. Cliënten in wijkgebonden aanpakken geven aan zich beter te redden dan cliënten in andere modellen, welke stabiel zijn of licht dalen.

Jeugdzorg
Onderdeel van de decentralisatie van de jeugdzorg is dat gemeenten proberen de zorg dichterbij en toegankelijker te organiseren. De wijkteams vervullen hierin een bepalende, belangrijke rol.
De TSD constateert dat er nog te weinig vruchtbare samenwerking is en echte innovatie plaatsvindt op alle terreinen en roept daarom alle betrokken partijen op om verantwoordelijkheid voor het decentralisatieproces te nemen en met elkaar om tafel te gaan zitten. Het belang van het kind moet altijd voorop staan. In de praktijk ziet de TSD dat nog niet terug.

Financiële samenwerking staat onder druk
In vrijwel alle regio’s is er in 2015 ingezet op financiële samenwerking tussen gemeenten. Gaandeweg komt deze samenwerking steeds meer onder druk te staan. Vooral door het afbrokkelen van de onderlinge solidariteit om financiële tekorten op te vangen. Bovendien kunnen gemeenten en zorgorganisaties niet altijd tot overeenstemming komen over van welke kinderen de zorg gefinancierd moet worden: een gevolg van het ingevoerde woonplaatsbeginsel. 

Van kastje naar de muur
Dit zien we ook terug bij de landelijk opererende hoog-specialistische zorg. Op dit moment komt het te vaak voor dat kinderen van het kastje naar de muur worden gestuurd. Het verzwakken van specialistische zorginfrastructuur kan desastreuze gevolgen hebben voor een kleine groep kinderen die zeer specialistische zorg nodig hebben. Het heeft zorgelijke effecten voor het voortbestaan van deze instellingen alsmede voor het niveau van specialistische kennis en kunde.

Verandering geldt voor iedereen
De TSD geeft aan dat er nog veel werk te verzetten is voordat de decentralisaties zich bewijzen als een succesvolle operatie. Deze opgave ligt niet alleen bij gemeenten, vindt de TSD, maar ook voor departementen, inspecties, accountants, bewindslieden en volksvertegenwoordigers, die in hun ogen onvoldoende doorzien dat de decentralisaties niet alleen een veranderagenda voor de gemeenten betekent, maar ook voor hen.

Pleidooi voor een nationaal langdurig decentralisatieprogramma
De commissie vindt het tijd geworden om meer programmatisch te gaan nadenken over de hele decentralisatieoperatie. De gevolgen voor de beroepsprofielen, de ontwikkeling van een samenhangende verantwoordingsystematiek, de ontwikkeling van een gedeelde opvatting over “goede zorg” en richtlijnen over privacy, het is er allemaal nog niet.

In een langdurig programma kan worden doorgedacht over de randvoorwaarden, de consequenties (voor wetgeving) en effecten van de beweging die gaande is. Een krachtig programma met doorzettingsmacht dat er tevens op is gericht om nieuwe ontwikkelingen in de praktijk met vereende krachten massief door te zetten, te stimuleren en te ondersteunen.